Mukt Lekh (मुक्त लेख): सोन चाफ्याची फुलं...

शनिवार पेठेतील जीर्ण वाड्यातून आम्ही खोली सोडण्याची वेळ आली...! आम्ही मित्रांनी मिळून नारायण पेठेत आधीच्या मानाने बरी... अगदी थ्री स्टार रूम पाहिली ( तशी मित्रांनी पाहिली..... आम्ही फक्त मम्...म्हंटले ! आणि सगळे सामान हलवले.)

आमच्या शनिवारातील मालकांना जाताना का होईना आमच्या बद्दल जरा जिव्हाळा निर्माण झाला होता. त्याच जिव्हाळ्या पोटी त्यांनी आम्ही या खोलीत यायच्या आधी जितकी खोली स्वच्छ नव्हती, त्यापेक्षा अनेक पटीने आमच्याकडून ती स्वच्छ करवून घेतली...आणि त्यांच्या नेहमीच्या खर्जातील आवाजात म्हणाले "तुमचे २ मित्र जास्तीचे राहून गेले." यावर आम्ही इतकेच सांगितले " हो ! पण त्या बदल्यात आम्ही खोली साफ केली आहे"

असे "साफ" साफ सांगून आम्ही 'आयुष्य काटकसरीने, कमी साधने वापरून कसे जगायचे?' हे शिकवणारा वाडा सोडला.

नवीन जागेत आलो आणि आमच्या खोलीची परत रूम (थ्री स्टार) झाली. त्यात काका (मालक) पण अतिशय मायेचे होते. त्यांची एकच अट होती! " तुम्ही अभ्यास करा, CA व्हा. माझे अपूर्ण राहिलेले स्वप्न तुम्ही पूर्ण करा". ते पण CA करत होते,पण पानशेतचे धरण फुटले आणि त्या पाण्यात त्यांची पुस्तके आणि स्वप्न दोन्ही वाहून गेले. असे प्रेमळ काका आम्हाला लाभले.

हा पण तसा जुना बंगला होता, खाली एक ऑफिस, समोर आणि मागे दार असलेले काकांचे बंद घर, मागील बाजूला सुंदर पारिजातकाचे झाड (हे झाड मला खूप आवडायचे, श्रावणात त्याच्या फुलांचा सुंदर सडा पडत असे) आणि मागे एक खोली त्यात तीन जणांचे (काका,काकू,आणि त्यांचा मुलगा ) कुटुंब राहत असे.

मागील बाजूनेच पहिल्या मजल्यावर जाण्यासाठी १०-१२ पायऱ्या असलेला लोखंडी जिना होता..... एकदम मजबूत! मी मगाशी रूम ला थ्री स्टार म्हणालो कारण या रूम मध्ये एक नाही तर चक्क दोन सीलिंग पंखे होते. घर सोडल्या नंतर पहिल्यांदाच पंखा असलेली रूम मिळाली. तसेच ५ कॉट, २५-३० कप्पे असलेले मोठे लाकडी कपाट, २ मोठे लोखंडी रॅक,२ मोठे टेबल असे रूम मधील सामान देखील होते.कारण आमच्या आधीच्या खोलीत हे असे काहीच नव्हते. याच साठी मला ही रूम थ्री स्टार वाटायची.

या पहिल्या मजल्यावर रूम मधे छतासाठी पत्रे होते, पण खाली रूम मध्ये गरमी होऊ नये म्हणून एक रचना केलेली होती....आताच्या फॉल सीलिंग सारखी. आम्ही रूम मध्ये रहायला आलो. सगळे नित्य आयुष्य सुरु झाले. आधी डेक्कन... मग शनिवार पेठ....आणि आता नारायण पेठ....त्यामुळे नवीन जागा, नवीन रस्ते, नवीन माणसं, फिरण्याचे नवनवीन ठिकाणं असे अनुभवण्यात काही दिवस गेले. आपल्या जगण्यात नित्य नूतनता किती आवश्यक असते हे त्यावेळी प्रकर्षाने जाणवले.

या रुमच्या छतावर, शेजारच्यांच्या अंगणामधील सोनचाफ्याच्या झाडाच्या फांद्या पसरल्या होत्या. ते झाड जेव्हा फुलांनी गच्च भरलेले असे तेव्हा झाडांच्या हिरव्या हिरव्या पानां मधून डोकावणारी सोनचाफ्याची फुलं मनमोहक,आकर्षक दिसत...आणि त्यांचा सुगंध तर मनाला वेड लावत असे.

मी सोनचाफा पहिल्यांदा पुण्यातच पाहिला. परभणीला कधीच हे सुवासिक फुलझाड पाहिलं नव्हतं. शनिवार पेठ मधील वाड्यात प्रत्यक्ष झाड पाहायला मिळाले. नाव, रंग आणि सुवासावरून हे फुल एकदम राजेशाही वाटायचे. या फुलाला किती बाजार भाव आहे हेही मला तेव्हा समजले. नगावर विक्री पाहून तरं मी अजून चकित झालो. या फुलांच्या अत्तराला देखील जगभरातून मोठी मागणी असते.

आमच्या शनिवार पेठेतील वाड्यातही असेच झाड होते,पण त्याची फुलं तोडण्याचा आम्हाला अधिकार नव्हता, तेथील मालकांना ते आवडायचे नाही. पण इथे तसे नव्हते...या जागी फुले तोडण्याचे स्वातंत्र्य आम्हाला अनुभवायला मिळत होते. ही फुलं तोडण्यासाठी, मी एक दिवस येंनकेन प्रकारे पत्र्यावर चढलो, त्या पत्र्यावरून ती सगळी फुलं सहज हाताला यायला लागली, मग काय २५-३० फुलं पटापटा तोडली. आपल्या पूर्ण ओंजळीत ती सुंदर फुलं घेतली.पण आता छतावरून खाली जायचे कसे? दोन्ही हात तर फुलं सांभाळण्यात मग्न..., मग काय! शर्ट काढला, त्याचं एक छोटे गाठोड केलं आणि वरून खाली आलो. खाली आल्या आल्या तळमजल्यावरील काकूंना एक ओंजळ सोनचाफा दिला. त्यांनी लगेच तो देवाला वाहिला.

या एका छोट्याशा फुलांच्या ओंजळी मुळे त्या घरातील व्यक्तींची ओळख तर झालीच आणि त्या घराशी नातेही जोडल्या गेले. रक्ताची नाती तर असतातच पण काही नाती त्या पलीकडची असतात याचा परत एकदा प्रत्यय आला.

या राजेशाही फुलांचा मोह स्वाभाविक आहे. आजही या सोनचाफ्याचा मोह मला सुटत नाही. प्रत्येक वेळी सोनचाफा पाहिला की तो विकत घेतला जातोच. कुठल्याही झाडावर फुलं दिसले की आपोआप तोडले जातेच. एक फुलं आपोआप देवाला वाहिले जातेच. कदाचित म्हणूनच हे देखणे आणि सुवासिक फुलं दत्त महाराज यांच्या पायी देखील आपोआप वाहिले जात असावे.

सुवर्ण मृगाचा मोह जसा सीतेला आवरला नाही....तसाच या सुवर्ण फुलाचा मोह मलाही काही केल्या आवरता येत नाही.

©निखिल देविदास वझे

९०११०९६२५०

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

English Translation

Time has come for us to leave the dilapidated mansion in Shaniwar Pethe...! We along with friends saw a good... even 3 star room at Narayan Peth ( as seen by friends..... we just said Mmm... ! and moved all the stuff.)

At least our Saturday owners had a bit of a warm feeling about us. With the same cordiality, he cleaned the room from us many times more than it was before we came into it...and said in his usual raspy voice "Your 2 friends are left over." To this we simply said "Yes! But in return we have cleaned the room".

By stating this "clean" we are asking 'how to live life frugally, using less tools?' This teacher left the castle.

Came to the new place and our room was changed back to a room (three star). The uncle (owner) was also very dear. They had only one condition! "You study, become a CA. You fulfill my unfulfilled dream". He was also doing CA, but the Panshet dam burst and both his books and dreams were washed away in that water. We got such a loving uncle.

It was the same old bungalow, an office downstairs, uncle's closed house with front and back doors, a beautiful Parijatka tree at the back (I loved this tree, its flowers bloomed beautifully in Shravan) and a room at the back for three people (uncle, Aunt, and her son) family lived.

At the back there was an iron staircase with 10-12 steps leading to the first floor..... very sturdy! I called the Magashi room a three star because this room had not one but two ceiling fans. For the first time after leaving home, we got a room with a fan. Also there were 5 cots, a large wooden cupboard with 25-30 compartments, 2 large iron racks, 2 large tables in the room. Because our previous room had nothing like this. That's why I thought this room was three star.

On this first floor there were sheets for the ceiling in the rooms, but a design was made to keep the heat out of the rooms below....like the fall ceiling of today. We came to stay in the room. All routine life started. First Deccan...then Shaniwar Peth....and now Narayan Peth....so spent few days experiencing new places, new roads, new people, new places to visit. At that time it was strongly felt that how much constant innovation is necessary in our life.

On the ceiling of this room, the branches of the Sonchapha tree in the neighbor's yard were spread. When that tree was full of flowers, the golden flowers peeping through the green leaves of the trees looked charming, attractive...and their fragrance was mind-blowing.

I saw Sonchafa for the first time in Pune. Parbhani had never seen this fragrant flower. A real tree was seen in the palace in Shaniwar Peth. From the name, color and fragrance, this flower seemed absolutely royal. I also realized then how much the market price of this flower is. I was even more surprised to see the sale on Nagara. This flower perfume is also in great demand from all over the world.

There was a similar tree in our mansion in Shaniwar Peth, but we had no right to cut its flowers, the owners didn't like it. But that was not the case here...we got to experience the freedom of plucking flowers in this place. To cut these flowers, one day I climbed on the sheet in Yenken way, from that sheet all those flowers started coming easily, then cut about 25-30 flowers at a time. He took those beautiful flowers in full swing. But now how to go down from the roof? Both hands are busy taking care of flowers..., then what! Took off his shirt, tied it in a small knot and came down from above. She came down and gave the aunts on the ground floor a warm blanket. He immediately offered it to God.

Due to this small flower arrangement, the persons of that house were identified and the relationship was also connected with that house. Once again it was confirmed that there are blood relations but some relations are beyond that.

The fascination with these royal flowers is natural. Even today I can't get rid of the temptation of this gold. Every time Sonchafa is seen, it is bought. As soon as flowers are seen on any tree, it is automatically cut. A flower is automatically dedicated to God. Perhaps that is why these beautiful and fragrant flowers are automatically offered at the feet of Dutt Maharaj.

Just as Sita could not stop the temptation of the golden deer, I too cannot stop the temptation of this golden flower.

9011096250